Last onder dwangsom

Definitie last onder dwangsom

Onder een last onder dwangsom wordt de herstelsanctie verstaan, inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding en de verplichting tot de betaling van een geldsom indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd.

(Beperkte) keuzevrijheid bestuursdwang of last onder dwangsom

In de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is bepaald dat een bestuursorgaan die bij de wet de bevoegdheid is toegekend om bestuursdwang toe te passen, ook de mogelijkheid heeft om in plaats van bestuursdwang een last onder dwangsom op te leggen aan de overtreder. Een bestuursorgaan mag dus kiezen voor een last onder bestuursdwang of een last onder dwangsom.

De keuze voor een last onder dwangsom is echter niet aan de orde, indien – gelet op het belang dat geschonden wordt door de overtreding van een wettelijk voorschrift – niet het risico mag worden gelopen dat de overtreding ondanks de last onder dwangsom nog zou worden voortgezet of herhaald zou worden.

Vooral als bestuursdwang in het concrete geval een uitvoerbaar alternatief is, dan dient voor bestuursdwang te worden gekozen. Dit keuzecriterium is uiteraard alleen van betekenis als een bestuursorgaan zowel over een bestuursdwang- als over een dwangsombevoegdheid beschikt. Het tegelijkertijd toepassen van een last onder bestuursdwang en een last onder dwangsom ter zake van één en dezelfde overtreding, is echter niet mogelijk.

Het begrip “overtreder” bij een last onder dwangsom

Een last onder dwangsom kan alleen worden opgelegd aan de overtreder. Anders dan bij een last onder bestuursdwang, is alleen de overtreder een belanghebbende bij de last onder dwangsom. Volgens vaste jurisprudentie wordt als voorwaarde gesteld, dat een overtreder het in zijn macht dient te hebben (juridisch en/of feitelijk in staat zijn) om de last onder dwangsom uit te voeren of na te komen.

Inhoud last onder dwangsom

In de last onder dwangsom dient een bestuursorgaan een last op te nemen waaraan de overtreder binnen een bepaalde termijn aan dient te voldoen. Indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd, dan verbeurt de overtreder het in de last vermelde bedrag. Het bestuursorgaan dient in de last onder dwangsom nauwkeurig te omschrijven welke herstelmaatregelen of werkzaamheden door de overtreder moeten worden verricht om te voorkomen dat een betalingsverplichting ontstaat. Indien niet uit de last onder dwangsom kan worden afgeleid wanneer daaraan is voldaan, dan is deze in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel.

Begunstigingstermijn in de last onder dwangsom

Een bestuursorgaan dient een overtreder een (begunstigings)termijn te geven gedurende welke de overtreder de last kan uitvoeren zonder dat hij een dwangsom verbeurt. Deze termijn dient het bestuursorgaan zo kort mogelijk te houden, maar in ieder geval wel lang genoeg om de last te kunnen uitvoeren. Indien het gaat om een last gericht op het voorkomen van een herhaling van een overtreding, dan behoeft in principe geen termijn te worden gegund in de last onder dwangsom.

Aangezien de begunstigingstermijn ook deel uitmaakt van de last onder dwangsom, kan daartegen bezwaar en beroep worden ingesteld. De begunstigingstermijn mag in ieder geval niet zo lang zijn dat de last onder dwangsom eigenlijk een gedoogtoestemming voor een bepaalde termijn inhoudt.

Maximumbedrag dwangsom

Het bestuursorgaan dient een maximumbedrag in de dwangsombeschikking te vermelden die een overtreder verbeurt bij het niet opvolgen van de last. Een dwangsom kan worden vastgesteld op een bedrag ineens, op een bedrag per tijdseenheid waarin de last niet is uitgevoerd of op een bedrag voor iedere overtreding van de last. Een bedrag ineens kan gehanteerd worden als de overtreder eenmaal voor een bepaalde datum een bepaalde handeling moet verrichten. Indien een dwangsom per tijdseenheid of per overtreding van de last wordt opgelegd, dan moet het bestuursorgaan een bedrag vermelden waarboven geen dwangsom meer wordt verbeurd.

De dwangsom dient altijd in een redelijke verhouding te staan tot enerzijds de zwaarte van het door de overtreding van het wettelijke voorschrift geschonden belang en anderzijds de beoogde effectieve werking van de dwangsomoplegging. De beoogde werking van de dwangsom brengt wel mee dat de hoogte van het te verbeuren bedrag afgestemd mag worden op het met de overtreding te behalen financiële voordeel.

Herhaling of wijziging van last of dwangsom

Indien een last onder dwangsom geen effect heeft gehad omdat het maximum aan te verbeuren bedragen is bereikt, dan is het bestuursorgaan bevoegd om opnieuw een last onder dwangsom op te leggen waarbij de last ook anders geformuleerd mag worden. Een bestuursorgaan mag eveneens na het uitwerken van de last onder dwangsom, vervolgens een last onder bestuursdwang opleggen.

Onmogelijkheid om aan de last onder dwangsom te voldoen

Indien een overtreder blijvend of tijdelijk geheel of gedeeltelijk niet aan de last kan voldoen, dan kan op diens verzoek de last onder dwangsom worden opgeheven, de looptijd worden opgeschort voor een bepaalde termijn of de dwangsom worden verminderd. Een overtreder kan bijvoorbeeld niet aan de last voldoen in geval van overmacht. Een definitieve opheffing van de last onder dwangsom is pas aan de orde als de last definitief niet meer kan worden nagekomen. In het geval dat een overtreder tijdelijk niet aan zijn verplichting(en) kan voldoen, dan dient de last onder dwangsom te worden opgeschort voor een bepaalde termijn en gedurende deze termijn verbeurt de overtreder geen dwangsommen.

Opheffing of herroeping last onder dwangsom

Indien een last onder dwangsom een jaar van kracht is geweest zonder dat de last is overtreden, dan kan de overtreder een verzoek richten aan het bestuursorgaan om deze op te heffen. Het bestuursorgaan kan het verzoek gemotiveerd afwijzen. Een bestuursorgaan mag trouwens op ieder moment ook ambtshalve de last onder dwangsom opheffen of intrekken.

Verjaring dwangsom

Het recht om tot invordering over te gaan van verbeurde dwangsommen, verjaart na een jaar na de dag waarop deze zijn verbeurd. Een bestuursorgaan dient dus voor die tijd te beslissen of er ingevorderd gaat worden. De verjaring kan echter worden voorkomen door stuiting van de verjaring (bijvoorbeeld door het uitbrengen van een dwangbevel of een andere handeling waarbij aanspraak wordt gemaakt op betaling van het verbeurde bedrag, zoals een nota of een aanmaning). Na de stuiting begint de verjaringstermijn opnieuw te lopen.

Invorderingsbeschikking

Een bestuursorgaan dat een last onder dwangsom heeft opgelegd, moet een invorderingsbeschikking uitvaardigen als de dwangsommen zijn verbeurd en wenst in te vorderen. Overigens ontstaat door de invorderingsbeschikking geen betalingsverplichting, omdat deze verplichting al ontstaat door de verbeurte van de dwangsom (overtreding van de last onder dwangsom).

Met de verbeurte vangt een betalingstermijn aan van zes weken en na afloop van deze termijn is de schuldenaar in verzuim waardoor wettelijke rente verschuldigd is. Een invorderingsbeschikking dient eerst te worden gegeven, alvorens een bestuursorgaan een aanmaning tot betaling van de dwangsommen verstuurt. In de invorderingsbeschikking dient een bestuursorgaan te motiveren op welke gronden het van oordeel is dat dwangsommen zijn verbeurd en tot welk bedrag deze zijn verbeurd.

De vaststelling bij beschikking dat dwangsommen zijn verbeurd en tot welk bedrag, is dus noodzakelijk om de geldschuld te kunnen invorderen. Een bestuursorgaan dient te bewijzen dat de last onder dwangsom overtreden is en daarmee dwangsommen zijn verbeurd, indien dit bestreden wordt door de overtreder. Een bestuursorgaan kan alleen in het geval van bijzondere omstandigheden geheel of gedeeltelijk afzien van het invorderen van verbeurte dwangsommen en een overtreder dient dergelijke omstandigheden kenbaar te maken.

Bezwaar en beroep tegen invorderingsbeschikking

Tegen de invorderingsbeschikking staat bezwaar en beroep open. Dit houdt in, dat een bestuursrechter een oordeel kan geven over geschillen inzake de omvang van de geldschuld en daarmee over de vraag of de opgelegde last onder dwangsom is overtreden. Bij een last onder dwangsom die bijvoorbeeld strekt tot het voorkomen van een herhaling van de overtreding, gaan dergelijke geschillen meestal over de vraag of na de betreffende overtreding opnieuw een overtreding heeft plaatsgevonden.

← Wat is handhaving ←
→ De last onder bestuursdwang →